TS. Hồ Ngọc Hiển thuyết trình về đề tài nghiên cứu “Những vấn đề lý luận về hợp đồng vô hiệu”
Trong bài thuyết trình của mình, TS. Hồ Ngọc Hiển đã giới thuyết trước cử tọa một số vấn đề liên quan đến lý luận về hợp đồng vô hiệu hóa như: khái niệm Hợp đồng vô hiệu; hiệu lực của hợp đồng; phân loại hợp đồng vô hiệu; hậu quả pháp lí của hợp đồng vô hiệu; xử lí hợp đồng vô hiệu.
Trong phần giới thuyết về khái niệm Hợp đồng vô hiệu, tác giả đã đưa ra một số quan niệm của nhiều nước Châu Âu lục địa, trong đó sự vô hiệu được cho rằng xảy ra khi thiếu một trong các điều kiện pháp định của việc hình thành hợp đồng. Nếu như trong quan niệm của Anh-Mỹ chỉ quan tâm đến “tính có thể thực hiện được” dưới góc độ tố tụng, một số hợp đồng bị coi là bất hợp pháp nhưng không vô hiệu hoặc không thể bị hủy bỏ, chúng chỉ bị coi là “không thể thực hiện được”, thì trong quan niệm của Việt Nam, giao dịch vô hiệu là giao dịch không thỏa mãn một trong các điều kiện có hiệu lực của giao dịch và xem Hợp đồng là một loại giao dịch.
Các cử toạ tham dự buổi sinh hoạt khoa học
Trong phân tích hiệu lực của hợp đồng, tác giả đã phân tích rõ giá trị pháp lý của hợp đồng có hiệu lực chính là pháp luật của các bên tham gia hợp đồng; đồng thời cũng là pháp luật ưu tiên so với các quy định pháp luật khác. Về các điều kiện có hiệu lực của Hợp đồng, tác giả đã nêu rõ các điều kiện về chủ thể bao gồm năng lực chủ thể và năng lực tự nguyện; điều kiện về mục đích và nội dung; điều kiện về hình thức. Hợp đồng vô hiệu không thỏa mãn điều kiện khi: chủ thể không có năng lực, không tự nguyện; nội dung hợp đồng vi phạm pháp luật, đạo đức xã hội, trật tự công cộng, vi phạm hình thức do pháp luật bắt buộc. Tùy thuộc lĩnh vực, loại quan hệ pháp luật mà pháp luật quy định năng lực hợp đồng của chủ thể là khác nhau (ví dụ: dân sự, thương mại, lao động,…). Về hậu quả pháp lí của hợp đồng vô hiệu, một hợp đồng không tồn tại khi các vấn đề trong hợp đồng được thể hiện tối nghĩa, và khi hợp đồng bị vô hiệu, nó không làm phát sinh nghĩa vụ, không có vi phạm và giải pháp xử lí vi phạm; không làm phát sinh hiệu lực pháp lí và tính hồi tố không có hiệu lực pháp lí.
Về phân loại hợp đồng vô hiệu, tác giả có đưa ra hai loại: 1. Vô hiệu tương đối và vô hiệu tuyệt đối, trong đó, vô hiệu tuyệt đối là mặc nhiên vô hiệu, thời hiệu là không hạn chế; vô hiệu tương đối là không mặc nhiên, chỉ vô hiệu khi có đơn yêu cầu của bên liên quan và có phán quyết của cơ quan tài phán, thời hiệu yêu cầu là hạn chế; 2. Vô hiệu toàn bộ và vô hiệu từng phần, trong đó, vô hiệu toàn bộ nghĩa là toàn bộ nội dung bị vô hiệu; vô hiệu từng phần có nghĩa là chỉ một, một số điều khoản vô hiệu và không ảnh hưởng đến hiệu lực của các điều khoản khác.
Vê xử lí hậu quả pháp lí của hợp đồng vô hiệu, tác giả có đưa ra một số nguyên tắc như: khôi phục lại tình trạng ban đầu; hoàn trả những gì đã nhận; khi không hoàn trả được bằng hiện vật thì hoàn trả bằng giá trị (tiền). Tác giả cũng đưa ra một số ngoại lệ như, đối với các loại hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ và hợp đồng xây dựng, nếu các bên đã hoặc đang thực hiện hợp đồng, về lí thuyết là vô hiệu, nhưng lại có hiệu lực thực tế vì không thể hoàn trả, mà phải thanh toán.
Các cử tọa tham dự buổi sinh hoạt khoa học
Về thẩm quyền yêu cầu, tác giả cho rằng việc vô hiệu tuyệt đối có thể xảy ra với bất kỳ ai; việc vô hiệu tương đối xảy ra trong trường hợp Hợp đồng bảo vệ lợi ích của một bên trong hợp đồng hay bảo vệ lợi ích khác. Do vậy, chủ thể của hợp đồng có quyền yêu cầu; các chủ thể có lợi ích có quyền yêu cầu việc vô hiệu tuyệt đối hay vô hiệu tương đối hợp đồng. Thẩm quyền tuyên thuộc về Tòa án và Trọng tài.
Cũng trong Báo cáo, tác giả còn luận giải một số vấn đề khác liên quan đến hợp đồng vô hiệu như: vấn đề thỏa thuận trọng tài, tính độc lập tương đối của điều khoản trọng tài; mối quan hệ giữa hợp đồng chính và hợp đồng phụ trên phương diện hợp đồng vô hiệu; quy định về các biện pháp bảo đảm: khi biện pháp bảo đảm là một hợp đồng phụ, không mặc nhiên vô hiệu theo.
Tin và ảnh: Bích Hạnh