TS. Đinh Thị Mai thuyết trình về đề tài nghiên cứu “Lý luận cơ bản về các chức năng của Tố tụng hình sự”

Trong báo cáo khoa học của mình, để giới thuyết lý luận cơ bản về các chức năng của Tố tụng hình sự, tác giả đã đề cập đến các cách tiếp cận khác nhau về chức năng của tố tụng hình sự như: chức năng của tố tụng hình sự là yếu tố hợp thành và mang tính bản lề của tố tụng hình sự; chức năng của tố tụng hình sự bị chi phối, quyết định bởi mục đích, nguyên tắc của tố tụng hình sự. Đến lượt mình, chức năng tố tụng hình sự sẽ quyết định mô hình tố tụng hình sự và định hướng cách thức, nội dung của cải cách tư pháp ở Việt Nam.

Với cách tiếp cận về chức năng luận: “Bất kỳ một hệ thống ổn định nào cũng bao gồm những bộ phận khác nhau nhưng liên hệ với nhau, chúng cùng nhau vận hành để tạo nên cái toàn bộ, tạo nên sự ổn định hệ thống. Có thể xem là hiểu được một bộ phận trong hệ thống khi hiểu được cái cách mà nó đóng góp vào sự vận hành của hệ thống. Sự đóng góp vào việc vận hành ổn định của hệ thống được gọi là chức năng. Các bộ phận có tầm quan trọng chức năng khác nhau đối với hệ thống” (Bùi Thế Cường – Phân tích chức năng trong nghiên cứu xã hội), tác giả đã chứng minh Luật Tố tụng Hình sự có 3 chức năng cơ bản là chức năng xét xử, chức năng buộc tội và chức năng bào chữa. Khái niệm chức năng của tố tụng hình sự được tác giả tiếp cận theo chuyên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự và dựa trên lý thuyết chức năng luận.

PGS.TS. Trần Đình Hảo - Phó Giám đốc Học viện Khoa học xã hội chủ trì buổi

 sinh hoạt khoa học

Trong báo cáo khoa học của mình, tác giả cũng trình bày các cách tiếp cận khác nhau đến nhận thức và định nghĩa chức năng của TTHS. Nhìn chung, các nhận thức khác nhau về chức năng của TTHS có thể chia làm 3 nhóm: (1). Coi chức năng của TTHS chính là những hướng hoạt động chính của TTHS, gồm: chức năng buộc tội, bào chữa, xét xử, điều tra và khởi kiện dân sự; (2). Coi chức năng của TTHS chính là những định hướng hoạt động của các chủ thể trong TTHS, quyết định địa vị pháp lý của chủ thể, gồm: buộc tội, bào chữa, kiểm sát việc tuân theo PL, xét xử, điều tra…; (3). Coi chức năng của TTHS là tổng hợp tất cả các chức năng của các chủ thể tiến hành tố tụng, gồm: chức năng của CQĐT, chức năng của VKS, chức năng của tòa án. Xuất phát từ cách tiếp cận dựa trên lý thuyết chức năng luận, tác giả cho rằng TTHS bao gồm các hoạt động, các lĩnh vực TTHS và các hành vi tố tụng khác nhau nhưng luôn vận hành trong mối liên hệ nhằm tạo nên sự ổn định và mang tính “hướng đích” của hệ thống. Những hoạt động chính yếu, cơ bản đóng góp vào việc vận hành ổn định hệ thống TTHS được gọi là chức năng.

Vì vậy, khái niệm các chức năng của TTHS theo tác giả là…“những hoạt động mang tính định hướng, cơ bản nhằm phân định các hoạt động trong lĩnh vực TTHS của các chủ thể khác nhau, trong những phạm vi nhất định, trên cơ sở phụ hợp với nội dung, mục đích, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng”.

            Báo cáo cũng chỉ rõ các yếu tố hợp thành tố tụng hình sự gồm: mục đích của tố tụng hình sự; các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự; các chức năng trong tố tụng hình sự; địa vị pháp lý của các chủ thể trong tố tụng hình sự; các giai đoạn tố tụng hình sự; phương thức đạt được mục đích của tố tụng hình sự hay còn gọi là vấn đề chứng cứ và chứng minh trong tố tụng hình sự.

Các cử tọa tham dự buổi sinh hoạt khoa học

Trong TTHS, mục đích nào thì sẽ đặt ra những yêu cầu và đòi hỏi như vậy cho các hoạt động tố tụng hình sự, tức là các nguyên tắc của tố tụng hình sự. Đến lượt chúng, cùng với mục đích, các nguyên tắc của tố tụng hình sự là điểm xuất phát để xác định chức năng, vị trí và mối quan hệ giữa các chủ thể tố tụng hình sự, phương thức của việc bảo đảm chứng cứ và của quá trình chứng minh trong vụ án hình sự. Mục đích chung nhất của các nền tư pháp hình sự trên thế giới bao gồm: (1) chứng minh sự thật vụ án hình sự, (2) kiểm soát tội phạm; (3) bảo vệ công lý. Mục đích và nguyên tắc của TTHS quyết định chức năng của TTHS, trong đó, chức năng của tố tụng hình sự có tính quyết định đến địa vị pháp lý của các chủ thể thực hiện chức năng tố tụng và cũng là định hướng, động lực của các chủ thể ấy khi họ thực hiện chức năng của mình được giao. Đến lượt nó, vai trò, vị trí của các chủ thể trong TTHS cùng với các định hướng hoạt động của họ khi thực hiện các chức năng như buộc tội, bào chữa hay xét xử sẽ định hướng hình thức mô hình tố tụng hình sự nào. Tác giả cũng chứng minh rằng mô hình TTHS được tạo nên bởi việc thực hiện các chức năng theo các nguyên tắc nhất định để đạt được mục đích của TTHS.

Bên cạnh việc phân tích và luận chứng các vấn đề lý luận, TS. Đinh Thị Mai đã làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản của các chức năng trong tố tụng hình sự Việt Nam dựa trên lý thuyết “chức năng luận”. Đồng thời, thông qua những số liệu minh chứng cụ thể trích từ Báo cáo của chuyên đề của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao (từ năm 2007 đến 2013), cũng như một số số liệu từ tòa án địa phương (như Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng, Hải Dương và Hà Nội…) tác giả đã giúp cho các cử tọa hiểu rõ các chức năng cơ bản của Tố tụng hình sự với các yếu tố hợp thành của nó một cách rõ ràng.

  Tin và ảnh: Bích Hạnh - Mai Hoa