NCS Nguyễn Thị Tám chụp ảnh lưu niệm cùng Hội đồng chấm luận án tiến sĩ

Dưới tác động của yếu tố môi trường, lịch sử, kinh tế và xã hội, nhiều cộng đồng cư dân ở nước ta đã sớm biết khai thác nguồn lợi tự nhiên và hình thành những thói quen sinh hoạt cũng như lối sống mang nét riêng. Một trong số đó là bộ phận cư dân cư trú trên thuyền/bè, dọc các dòng sông và hầu hết sống bằng nghề chài lưới, đó chính là làng chài. Làng chài được phân loại dựa trên cơ sở kinh tế, là làng của những người làm nghề đánh bắt thủy, hải sản ở ven sông, cửa sông, ven biển, trong các vũng vịnh, trong các hồ và đầm phá.

Trước nay, các nhà khoa học hầu như chú ý nghiên cứu nhiều hơn tới các làng chài ven biển hoặc ở vùng đầm phá mà ít nghiên cứu về các nhóm dân chài trong nội đồng, dọc theo các dòng sông. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu về sinh kế của cư dân làng chài Sông Lô là một vấn đề mới, với đối tượng nghiên cứu là nhóm dân thủy cư và bộ phận cư dân chuyển cư sẽ là nguồn tư liệu phục vụ cho các nghiên cứu so sánh, nếu xét thuần túy dưới góc độ chuyên môn. Trên phương diện văn hóa, khi các phương tiện của nền văn minh ngày càng hiện đại thì quá trình giao lưu và hội nhập văn hóa của mỗi nhóm cư dân cũng trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh xã hội đang phát triển và thay đổi từng ngày vẫn còn những cư dân sống và di chuyển bằng những con thuyền, những mảng bè trên sông nước. Nghiên cứu họ để thấy nhóm cư dân Sông Lô thích ứng với điều kiện sinh tồn và các mối quan hệ với cộng đồng cư dân khác như thế nào trong bối cảnh hiện nay.

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn toàn diện về đời sống kinh tế của nhóm cư dân làng chài trong bối cảnh xã hội đã có nhiều biến đổi mà còn góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách hỗ trợ nhóm cư dân yếu thế này. Trên cơ sở đó, đề tài tập trung nghiên cứu vào ba mục tiêu chính gồm: Nhận diện sinh kế truyền thống và tìm hiểu sự biến đổi trong sinh kế của cư dân các làng chài Sông Lô; Chỉ ra sự tác động của các yếu tố văn hóa - xã hội đến sự biến đổi sinh kế và tìm hiểu khả năng thích ứng của cư dân chài ở Sông Lô trước sự biến đổi của môi trường sống.

Những đóng góp mới của Luận án:

Luận án là công trình nghiên cứu một cách có hệ thống dưới góc độ Nhân học về sinh kế của cư dân làng chài dọc Sông Lô ở tỉnh Tuyên Quang và Phú Thọ.

Qua nghiên cứu, luận án chỉ ra sự chuyển đổi sinh kế của dân chài trong điều kiện biến đổi về môi trường tự nhiên và xã hội. Sự chuyển đổi sinh kế cùng những tác động từ chính sách của Nhà nước và kinh tế thị trường đã dẫn tới thay đổi về cư trú và mối quan hệ xã hội của các làng chài.   

Qua xem xét quá trình biến đổi về sinh kế trong mối quan hệ với cấu trúc xã hội và văn hóa đặc thù của cư dân làng chài trên Sông Lô, luận án góp phần nghiên cứu về sự chuyển đổi của một loại hình làng của người Việt - làng thủy cư. Đưa ra khuyến nghị hướng tới phát triển sinh kế bền vững gắn với việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống cho những cư dân vạn chài; đồng thời nêu một số ý kiến cụ thể  nhằm đảm bảo việc cải thiện  đời sống vật chất, tinh thần, nhất là về y tế và giáo dục  cho bộ phận cư dân này.

TS. Nguyễn Thị Song Hà - Trưởng khoa Khoa Dân tộc học và Nhân học

tặng hoa chúc mừng NCS

Luận án được 7/7 thành viên Hội đồng nhất trí thông qua.

Tin: Mai Hoa